جلال جلالى زاده

42

مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )

إجماع سكوتى : يكى از مجتهدان درباره‌ى مسأله‌اى فتوا بدهند ، ولى كسى با آن مخالفت نكند و بقيه سكوت كنند . اجماع ضمنى ، اعتبارى و ظنى نيز ناميده مىشود . إجماع اهل البيت : شيعه‌ى زيديه و اماميه به آن معتقدند و به آن اجماع عترت هم گفته مىشود ، يعنى اتفاق عترت پيامبر بر حكم مسأله‌اى . إجماع اهل مدينه : اين اجماع شامل صحابه و تابعين مىشود ، يعنى اگر اهل مدينه‌ى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر سخن يا عملى اتفاق نظر داشته باشند ، حجت است . موافقان اين اجماع مىگويند : اهل مدينه گروه زيادى بودند كه شاهد تنزيل قرآن و آگاه به تفسير و تأويل آن بوده‌اند و اين خصوصيت ، نسل پس از نسل منتقل شده است و اتفاق جمع زيادى از مجتهدان بر خطا عادتا ممتنع است . پس عادتا سخنشان درست و پيروى از آن واجب است اما دليل قاطعى بر آن از كتاب و سنت نيست و مبناى اتفاقى مدنى جريان عرف و عادت بر ممارست چنين سخن و عملى است و امام مالك مادام كه نص صريحى از كتاب يا سنت متواتر با آن مخالف نباشد ، آن را حجت مىداند . مانند تعداد ركعت‌هاى نماز شب كه آن را سى و شش ركعت مىدانند . إجماع اهل الحرمين : اتفاق اهالى مكه و مدينه بر سخن يا عملى به استثناى ديگر شهرها و برخى آن را حجت مىدانند ؛ چون اجماع مختص صحابه است و اين دو شهر پايگاه صحابه بوده‌اند . إجماع إحاطى : احاطه به اقوال همه‌ى علما در يك مسأله . اجماع خلفاى راشدين ، مراد خلفاى اربعه است و دليل آنان « عليكم بسنتى و سنة الخلفاء الراشدين من بعدى و عضوا عليها بالنواجذ » است ، ولى خبر واحد است و خلفاى راشدين در اين چهار نفر منحصر نمىشود ، بلكه هركسى را كه داراى اين ويژگى باشد ، شامل مىشود . مانند عمر بن عبد العزيز . إجماع شيخين : يعنى ابو بكر و عمر رضى اللّه عنه طرف‌داران اين اجماع به حديث « إقتدوا باللذّين من بعدى أبى بكر و عمر » استفاده كرده‌اند و اين خبر واحد است و اصلى از اصول با آن ثابت نمىشود .